Το παιδί και η  χαμένη αθωότητα

Μια συνθετική ανάγνωση της ποιητικής συλλογής "Το παιδί μέσα μου" του Γιώργου Τσιβελέκου

                                                                             από την Μαρία Γ. Κουρνέτα

Η ποιητική συλλογή Το παιδί μέσα μου είναι ένα έργο που σε εκπλήσσει αναπάντεχα γιατί επιφυλάττει το βύθισμα στην χαμένη αθωότητα της παιδικής ηλικίας, την ήπια παρότρυνση και υπενθύμιση της αδήριτης ανάγκης για επιστροφή σ’ αυτήν. Δεν είναι απλά  ρομαντισμός, όμως. Είναι η αναφορά σε έναν προ πολλού χαμένο αξιακό και συναισθηματικό πυρήνα που ο ενήλικος κόσμος έχει  απωθήσει. 

Άραγε ανεπιστρεπτί;

Ξεκινώντας να διαβάζει κανείς τη συλλογή έχει την αίσθηση ότι ο συγγραφέας της επιχειρεί να διασώσει παιδικά και εφηβικά γραπτά, ποιητικές απόπειρες, εκφράσεις προτού γίνουν ποιήματα, ποιητικές ροές, άγουρες, δυνάμενες να μετουσιωθούν. Αναρωτιέσαι αν υπάρχει πρόθεση πίσω από αυτού του είδους την γραφή και την απόφαση να την μοιραστεί με το κοινό. Τελικά καταλαβαίνεις ότι δεν έχει σημασία να μάθεις τί από τα δύο συμβαίνει και πότε…

Ο Γιώργος Τσιβελέκος αφιερώνει το βιβλίο του  «στη χαμένη αθωότητα και ευαισθησία… από τον ενήλικο εαυτό μου στον ακόμη εντός μου παιδικό». Όμως, η αληθινή του πρόθεση  είναι μάλλον να κάνει ένα είδος  ποιητικής διακήρυξης, να δώσει ένα προσωπικό στίγμα, να μην αφήσει πρωτόλειες εμπνεύσεις να χαθούν στο διάβα του χρόνου.

Διαβάζοντας την συλλογή, κάθε ποίημα δεν είναι παρά ένας διάλογος ανάμεσα στον ενήλικο και τον παιδικό εαυτό του. Ένας διάλογος καθόλου  αθώος ή  ανώδυνος συναισθηματικά. Μιλά για την απώλεια: την απώλεια της αυθόρμητης χαράς, της εμπιστοσύνης, της ευαισθησίας. Το παιδί, εδώ, δεν είναι απλώς μια ηλικιακή φάση, αλλά μια εσωτερική ποιότητα, απειλούμενη  από τον χρόνο, την κοινωνική επιταγή και την δίκαια ή άδικα  κατασκευασμένη  ψυχική άμυνα του ενήλικου ανθρώπου.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά, σε αυτό το πλαίσιο, η ποιητική αναφορά στον Τάσο Λειβαδίτη ο οποίος έχει γράψει για την παιδικότητα

:
 «Ο, παιδικότητα, αιωνιότητα αμετάφραστη, ένα ουράνιο σχόλιο στο αίνιγμα να υπάρχουμε… Θα ’δινα ένα βασίλειο για μια παιδική νύχτα».

 Ο Λειβαδίτης τοποθετεί  την παιδικότητα στο άχρονο δηλαδή σε μια κατάσταση υπαρξιακή που διασώζει την ανθρωπιά μέσα στη φθορά. Η τοποθέτηση αυτής της φράσης στην αρχή της συλλογής δεν είναι απλώς μια διακειμενική αναφορά. Είναι ένας  πνευματικός προσανατολισμός. Για τον Τσιβελέκο  το παιδί δεν είναι το παρελθόν του, αλλά η  χαμένη δυνατότητα του παρόντος.

Πρόκειται για μια ποιητική στάση που αποτυπώνεται με εντυπωσιακή καθαρότητα στο ποίημα «Για τη χαρά της ζωής», το οποίο θέτει ένα από τα πιο θεμελιώδη υπαρξιακά ερωτήματα: το ερώτημα του «γιατί υπάρχουμε». Η απάντηση, ωστόσο, δεν αναζητείται σε φιλοσοφικά συστήματα ή μεταφυσικές κατασκευές, αλλά σε μια εικόνα απλή και εφήμερη:

«Σύννεφο
 αφού στον αέρα θα σκορπιστείς
 όπως και γεννήθηκες
 γιατί δημιουργήθηκες;»

Το σύννεφο εδώ είναι  σύμβολο της ανθρώπινης ύπαρξης: γεννιέται, μεταβάλλεται, διαλύεται. Η παροδικότητα  τίθεται στο κέντρο της ποιητικής σκέψης. Κι όμως, το ποίημα δεν καταλήγει σε αγωνία ή υπαρξιακή απόγνωση. Η απάντηση έρχεται με τη μορφή μιας σχεδόν παιδικής σοφίας:

«Για τη χαρά της ζωής λοιπόν.
 Ναι, για τη χαρά της ζωής…»

Η επανάληψη της φράσης λειτουργεί ως εμφατικά και ως επιβεβαίωση. Η ζωή δεν χρειάζεται να είναι αιώνια για να έχει νόημα, το νόημα προκύπτει από τη χαρά της βιώματος και η χαρά είναι άχρονη και αιώνια, μια γεύση από αθανασία. Είναι η στάση του αυτή βαθιά παιδική ή φιλοσοφικά ώριμη;  Το παιδί απλά  χαίρεται το παιχνίδι, δεν σκέφτεται το τέλος και άρα δεν υπάρχει τέλος γι ‘αυτό. Είναι μια στάση υπαρξιακή.

Στο ποίημα «Θέλω να γίνω και πάλι παιδί», η παιδικότητα αποκτά έναν διαφορετικό, πιο τραυματικό χαρακτήρα. Η μνήμη δεν ανακαλείται μόνο για να προσφέρει χαρά, αλλά και για να φωτίσει την απώλεια. Η εικόνα του παιχνιδιού που χαλάει και επισκευάζεται λειτουργεί ως κεντρικό σύμβολο:

«όταν άλλαζα μπαταρίες στο κουκλάκι μου
 άρχιζε και πάλι
 να τραγουδά και να χορεύει»

Στον παιδικό κόσμο, η φθορά δεν είναι οριστική. Το παιχνίδι μπορεί να φτιαχτεί, η χαρά να επιστρέψει. Ο ποιητής επιμένει σε αυτή τη λογική της επανόρθωσης:

«κι αν το πρόσεχα
 δε χαλούσε ποτέ
 ή και να χαλούσε
 ήξερα ότι μπορούσε να φτιαχτεί.»

Η φροντίδα, η προσοχή, η αγάπη έχουν αποτέλεσμα. Όμως το ποίημα κορυφώνεται με μια απότομη, σχεδόν σπαρακτική διαπίστωση:

«Ενώ οι άνθρωποι;
 Οι άνθρωποι δεν είναι σαν τα παιχνίδια.»

Η παιδική βεβαιότητα συγκρούεται με την ενήλικη εμπειρία. Οι άνθρωποι φέρουν τραύματα, μνήμη και  απώλειες. Είναι η βαθιά θλίψη και όχι ο θυμός που εκφράζεται εδώ.  Είναι η  παιδική πίστη σε σύγκρουση με την πραγματικότητα. Το αίτημα «να γίνω και πάλι παιδί» δεν είναι φυγή από τον κόσμο, αλλά επιθυμία επιστροφής σε έναν ηθικό κώδικα όπου η φροντίδα είχε ακόμη νόημα.

Σε συνδυασμό με τον πρόλογο του ποιητή —όπου τονίζεται ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει μάθει να ενισχύει τα αρνητικά συναισθήματα και να απαξιώνει τα θετικά— τα ποιήματα αυτά αποκτούν χαρακτήρα ήσυχης ηθικής κριτικής. Η παιδικότητα γίνεται μέτρο ανθρωπιάς: όχι ως αφέλεια, αλλά ως ικανότητα να χαίρεσαι χωρίς κυνισμό και να πονάς χωρίς να σκληραίνεις.

Σε θεωρητικό επίπεδο, η συλλογή μπορεί να ιδωθεί μέσα από τη σύγχρονη προβληματική γύρω από τη μνήμη και τη νοσταλγία. Όπως επισημαίνεται στο  The Future of Nostalgia της Svetlana Boym, η νοσταλγία δεν είναι απλώς επιστροφή στο παρελθόν, αλλά τρόπος κατανόησης του παρόντος. Στο Το παιδί μέσα μου, η νοσταλγία δεν παγιδεύει τον ποιητή· λειτουργεί κριτικά, υπενθυμίζοντας ότι χάθηκε και ότι  αξίζει να ανακτηθεί ως στάση ζωής.

Συνολικά, η συλλογή του Γιώργου Τσιβελέκου συνιστά μια συνεπή και ειλικρινή ποιητική πρόταση. Με  δύναμη και καθαρότητα πρόθεσης και με έμφαση στην  προσωπική συναισθηματική αλήθεια. Κατορθώνει να αγγίξει,  επειδή μας καλεί να θυμηθούμε ότι κάποτε πιστεύαμε πως η ζωή υπάρχει — απλώς — για τη χαρά της.

Και έτσι φέρνει τον καθένα από εμάς σε επαφή με το παιδί μέσα μας.

Μια ποιητική συλλογή που αξίζει κανείς να την διαβάσει.

---

Βιβλιογραφία Αναφοράς

 Λειβαδίτης, Τ. Ποιητική και ποιητικές αναφορές στην παιδικότητα και τη μνήμη.

 Τσιβελέκος, Γ. Το παιδί μέσα μου (2025)

 Boym, S. The Future of Nostalgia (Basic Books, 2001).

Longenbach, J. The Art of the Poetic Line (Graywolf Press, 2007/2008).

Alvarez, A. Poetry and Memory: Recollections in Verse (Cambridge University Press).

 

Ένα Ταξίδι στο Παιδί μέσα μας … Μια Κριτική Λογοτεχνική Προσέγγιση στο έργο της Σταυρούλας Ραντούδη: «Το παιδί που άλλαξε τον κόσμο», Εκδ. Αποστακτήριο (2025)

 

από την Μαρία Γ. Κουρνέτα,

Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας

Μεταφράστρια

Συγγραφέας - Ποιήτρια

Β.Α Αγγλική Φιλολογία ΕΚΠΑ.

 M.A Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία & Πολιτισμός, ΑΠΘ.

                                       Μ.Sc. Επιστήμες της Αγωγής, ΕΑΠ.

                                 Μ.Α Φιλοσοφία & Τέχνες, ΕΑΠ. (φοιτ)

Πρωτοεμφανιζόμενη η συγγραφέας Σταυρούλα Ραντούδη με το βιβλίο της «Το παιδί που άλλαξε τον κόσμο» (Εκδ. Αποστακτήριο, 2025) φαίνεται να εισέρχεται με διακριτική ωριμότητα στον χώρο της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας. Μια φωνή η οποία μέσα από μια αφήγηση που αναμιγνύει την παραμυθένια και αθώα αίσθηση με τη ζοφερή πολεμική πραγματικότητα και συνδυάζει την απλότητα του μύθου με τη στοχαστικότητα της ποίησης που συναντάται διάσπαρτη στο βιβλίο θέλοντας, αφενός να δώσει την ποιητικότητα που συνοδεύει εκ των πραγμάτων την παιδική και νεανική ματιά στον κόσμο, μα και να υπογραμμίσει το ανείπωτα τραγικό στοιχείο του θέματος.

Στο Μονοπάτι της Μνήμης και της Νοσταλγίας: μια φιλολογική ματιά στο έργο του Νίκου Χρ. Παπακωνσταντόπουλου.

Αυτό το Μονοπάτι είναι αλλιώτικο...

Πρόκειται για μια Κριτική Ανάλυση μέρους του έργου του Νίκου Χρ. Παπακωνσταντόπουλου, μέλους της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και πολυγραφότατου συγγραφέα που είχα την τιμή να γνωρίσω σε εκδήλωση του Φεστιβάλ του Φανταστικού κατά την έκδοση του δικού μου έργου Λυρίδα, η Μούσα του Τραγουδιού (Δεκέμβριος 2024, Εκδόσεις Συμπαντικές Διαδρομές), ένα Παραμύθι για μικρούς και μεγάλους με θέμα την Τέχνη, την Ποίηση, την Μουσική, την Έμπνευση & την Δημιουργία και τον ίδιο τον Καλλιτέχνη, για το οποίο έχει γράψει ο ίδιος μια εξαιρετική βιβλιοπαρουσίαση που υπάρχει εδώ.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Τέχνες, Μουσική & Λογοτεχνία

Η τεχνητή νοημοσύνη και η μεταμόρφωση της δημιουργικής οικονομίας & μουσικής βιομηχανίας

Όταν οι Beatles κυκλοφόρησαν το “Now And Then” τον Νοέμβριο του 2023 ως single. Αυτό  δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και  ήταν το πρώτο και μοναδικό τραγούδι του συγκροτήματος στον 21ο αιώνα αλλά και το τελευταίο τους ταυτόχρονα.

Περισσότερο από έναν χρόνο αργότερα, το κομμάτι συνεχίζει να γράφει ιστορία, κερδίζοντας το Grammy καλύτερης ροκ ερμηνείας (2 Φεβρουαρίου 2025), 55 χρόνια μετά τη διάλυση του συγκροτήματος. Πρόκειται για το πρώτο τραγούδι με τη συμβολή τεχνητής νοημοσύνης που αναγνωρίστηκε επισήμως από τη Recording Academy.

 

H δεύτερη φορά από το Αιγαίο ως τον Ατλαντικό φαίνεται ότι ήταν κάτι σαν "Love Odyssey"!

Αυτή είναι η δεύτερη συμμετοχή μου στο American Songwriter Lyric Contest (2025) με ιδιάζον θέμα. 

Ένα τραγούδι με διττό χαρακτήρα που προέκυψε από ένα ποίημα που γράφτηκε πριν από χρόνια στα πλαίσια του μαθήματος της Συγγραφικής στην Σχολή της Αγγλικής Φιλολογίας (ΕΚΠΑ), ήδη δημοσιευμένο (εκδ. ΕΚΠΑ  & εκδ. Gutenberg). 

Eδώ το αρχικό ποίημα που έχει υποστεί αλλαγές από την πρώτη του μορφή με τίτλο Πάλι.

Αναγεννήθηκε, έγινε στίχος αγγλικός σε μορφή τραγουδιού με τίτλο "Love Odyssey" μιας και μιλά για μια ερωτική σχέση που χάθηκε και κινείται σε δύο νοηματικά επίπεδα με αναφορά στην επική Οδύσσεια: τον  χαρακτήρα του Οδυσσέα που είναι ταυτόχρονα και η ποιήτρια που το συνέθεσε με χαρακτηριστικό στοιχείο την διαχρονικότητα και την έκφραση της ελληνικής και παγκόσμιας Ψυχής που συμβολίζει ο Οδυσσέας.

 

Ένα Μονοπάτι με προορισμό το ... American Songwriting Contest!

Η Σημαία ως Σύμβολο και Έμπνευση: Μια Δημιουργική Συνάντηση

Η πρόσκληση του διαγωνισμού Red, White & Blue Lyric Promotion του American Songwriting Contest ήρθε απρόσμενα στο mail μου και έμοιαζε κάπως έτσι:

Μια μοναδική ευκαιρία να εκφραστούν μέσα από τη δύναμη των στίχων οι αξίες της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας, της ενότητας και του πατριωτισμού — έννοιες διαχρονικές και βαθιά ριζωμένες στην καρδιά κάθε ανθρώπου που αγαπά και τιμά την πατρίδα του, μέσα στο πλαίσιο της Αμερικανικής κουλτούρας, όμως, λόγω της πατρότητας του διαγωνισμού. 

Αποφάσισα να στείλω κάτι. 

Αν και το θέμα ήταν ευρύ και προσφερόταν για πολλαπλές προσεγγίσεις, επέλεξα να εστιάσω σε ένα ιδιαίτερα συμβολικό στοιχείο — την σημαία — ένα  αδιάλειπτο σύμβολο αντοχής και ελπίδας, που υψώνεται και κυματίζει περήφανα, ακόμα και μέσα στις δυσκολίες και τις καταιγίδες. Το τραγούδι μου (στίχοι) “The Secret Spot – Where the Flag still flies”  αποτελεί μια προσωπική ωδή στον αόρατο αυτό φάρο της συλλογικής μας ψυχής, ενώ μιλά για το μυστικό εκείνο σημείο όπου το παρελθόν και το παρόν συναντιούνται, και η ελευθερία αναπνέει στον αέρα που γεμίζει το καλοκαίρι, όπως περιγράφεται στους στίχους.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ της Μαρίας Κουρνέτα

για το βιβλίο της: ΛΥΡΙΔΑ, Η ΜΟΥΣΑ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου της βιβλίου, η  Μαρία Κουρνέτα  μάς μιλά για την έμπνευση, τη δημιουργική διαδικασία, τις θεματικές που την απασχόλησαν και την ιδιαίτερη σχέση της με τους ήρωές της. Το βιβλίο της  "ΛΥΡΙΔΑ, Η ΜΟΥΣΑ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ" που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Συμπαντικές Διαδρομές σε όλα τα ενημερωμένα βιβλιοπωλεία, έρχεται να προσθέσει ένα νέο κομμάτι στο λογοτεχνικό της παζλ, ταξιδεύοντας τον αναγνώστη σε κόσμους γνώριμους ή και απρόσμενους.