Ένα Ταξίδι στο Παιδί μέσα μας … Μια Κριτική Λογοτεχνική Προσέγγιση στο έργο της Σταυρούλας Ραντούδη: «Το παιδί που άλλαξε τον κόσμο», Εκδ. Αποστακτήριο (2025)

 

από την Μαρία Γ. Κουρνέτα,

Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας

Μεταφράστρια

Συγγραφέας - Ποιήτρια

Β.Α Αγγλική Φιλολογία ΕΚΠΑ.

 M.A Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία & Πολιτισμός, ΑΠΘ.

                                       Μ.Sc. Επιστήμες της Αγωγής, ΕΑΠ.

                                 Μ.Α Φιλοσοφία & Τέχνες, ΕΑΠ. (φοιτ)

Πρωτοεμφανιζόμενη η συγγραφέας Σταυρούλα Ραντούδη με το βιβλίο της «Το παιδί που άλλαξε τον κόσμο» (Εκδ. Αποστακτήριο, 2025) φαίνεται να εισέρχεται με διακριτική ωριμότητα στον χώρο της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας. Μια φωνή η οποία μέσα από μια αφήγηση που αναμιγνύει την παραμυθένια και αθώα αίσθηση με τη ζοφερή πολεμική πραγματικότητα και συνδυάζει την απλότητα του μύθου με τη στοχαστικότητα της ποίησης που συναντάται διάσπαρτη στο βιβλίο θέλοντας, αφενός να δώσει την ποιητικότητα που συνοδεύει εκ των πραγμάτων την παιδική και νεανική ματιά στον κόσμο, μα και να υπογραμμίσει το ανείπωτα τραγικό στοιχείο του θέματος.

Πρόκειται για ένα εκτενές παιδικό-εφηβικό μυθιστόρημα με ένα σημαντικό για τους καιρούς μας αντιπολεμικό μήνυμα, μια αφήγηση που αγγίζει την αλληγορία και θίγει υπαρξιακά και κοινωνικά ζητήματα: ο μικρός Ασίμ μπορεί να αναχθεί σε σύμβολο εσωτερικής αναγέννησης ενός κόσμου που δύει. Ο Ασίμ, αν και είναι απλά ένα παιδί, στην πραγματικότητα είναι το παιδί μέσα μας, αιώνιο και τραγικό θύμα ενός Θηρίου που κι αυτό πάλι μέσα μας βρίσκεται. Και το Αστέρι που περιμένει καρτερικά την επίκληση για βοήθεια, η ελπίδα να μας ακούσει και να μας βοηθήσει ως ανθρωπότητα ο ανώτερος, φωτεινός εαυτός μας, η ουράνια όμορφη πλευρά μας.

Μήπως και σταματήσει το κακό…

1. Συμβολισμός και Αλληγορία

Το παιδί - το καινούργιο, νέο στοιχείο, η επόμενη γενιά που βάλλεται ανελέητα - ένας φορέας μελλοντικής μεταμόρφωσης. Εμπεριέχει την μελλοντική ίαση του Κόσμου. Ο Ασίμ δεν είναι μόνο το παιδί του πολέμου μα και ο άνθρωπος που, μέσα από τη δοκιμασία και τον φόβο, αναζητά το Φως. Ένας άνθρωπος μικρός, νεαρός, δεν έχει ακόμα συνειδητοποιήσει και εκφράσει τον υπέροχο ρόλο του στη ζωή. Και μένει μέτοχος και αμέτοχος ταυτόχρονα να παρατηρεί το απεχθές του Κόσμου μας, το απεχθές του ίδιου του ανθρώπου που τον περιμένει να μεγαλώσει μήπως και γίνει Άνθρωπος με “Α” κεφαλαίο πια, και εκφράσει το μεγαλείο του προορισμού του.

Οι «τρεις φράχτες» που πρέπει να υπερβεί δεν δίνουν τυχαία τον αριθμό τρία, μια έμμεση τριαδική αναφορά μα και υπόνοια φοβερή στη μυητική διαδικασία της ύπαρξης¹. Η συγγραφέας συνειδητά ακολουθεί μια βαθύτερη γραμμή αλληγορικής αφήγησης και ερμηνεύει περιγράφοντας. Αυτή της η επιλογή την εντάσσει σε μια ευρύτερη παράδοση παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας: το έργο της χαμογελά στον Μικρό Πρίγκιπα του Saint-Exupéry2 μα και στη Μόμο του Michael Ende3, όπου η παιδική ματιά γίνεται αυθόρμητα το πιο αληθινό εργαλείο του αποκαλυπτικού λόγου.

2. Γλώσσα, μουσικότητα και στοχασμός

Η γραφή της διακρίνεται από έναν εσωτερικό λυρικό ρυθμό και είναι εμπλουτισμένη με προσεκτικά δομημένες μεταφορές και ποιητική οικονομία. Η γλώσσα δεν παραδίδεται στη συναισθηματολογία, αλλά λειτουργεί ως ηθικό και αισθητικό εργαλείο. Η αφηγηματική της επιλογή παραπέμπει, σε επίπεδο θεωρίας, σε αυτό που ο Northrop Frye ονομάζει αναγεννησιακή φαντασία4 — μια γραφή όπου το θαυμαστό και το ανθρώπινο συνυπάρχουν χωρίς αντίφαση.

Έτσι, το έργο δεν στοχεύει απλώς στη συγκίνηση του παιδιού-αναγνώστη, αλλά στην αφύπνιση της συμβολικής του αντίληψης⁶.

3. Η κοινωνική και ανθρωπιστική διάσταση

Πόλεμος σε ζωντανή μετάδοση, μια εποχή που η φρίκη επιχειρεί να μας δείξει πως δικαιωματικά διαφεντεύει τον κόσμο μας. Σε μια τέτοια εποχή που οι εικόνες του πολέμου και της προσφυγιάς αποτελούν το καθημερινό στίγμα της βαθιάς ανθρώπινης αποτυχίας και προβάλλονται ψυχρά με έναν υπερβάλλοντα ρεαλισμό, η ιστορία του Ασίμ είναι κάτι πιο πολύ από επίκαιρη.

Ωστόσο, η συγγραφέας πιστή στο παραμυθικό στοιχείο και σύμβολο το χρησιμοποιεί για να αναδείξει το ηθικό κάλεσμα της Ειρήνης⁷. Έτσι, το έργο λειτουργεί σε δύο επίπεδα: ως παιδικό ανάγνωσμα αφενός και ως σχόλιο πάνω στην απώλεια, τη μετακίνηση και τη δύναμη της ψυχής αφετέρου⁸.

Η Ραντούδη φαίνεται να γνωρίζει πως η παιδική λογοτεχνία δεν αποτελεί ένα πεδίο στείρου «διδακτισμού», αλλά ένα πεδίο αντίληψης του κόσμου⁹. Έτσι, η γραφή της εγγράφεται στη σύγχρονη τάση της παιδικής ελληνικής λογοτεχνίας που αγαπά το βιωματικό, απτό στοιχείο και όχι τη “ρητορική του μαθήματος” γινόμενη μάλλον “ρητορική της εμπειρίας”¹⁰.

4. Μορφή, δομή και συνέχεια

Το ταξίδι του ήρωα σε τρία στάδια θυμίζει το αρχέτυπο «ταξίδι του ήρωα» που περιέγραψε ο Joseph Campbell¹¹: μια διαδικασία μύησης, πτώσης και λύτρωσης. Ο τρόπος με τον οποίο η συγγραφέας ενσωματώνει αυτό το σχήμα μαρτυρεί συνειδητότητα στη δομή, καθώς το έργο έχει αρχή, κορύφωση και καθαρτική κατάληξη, χωρίς να καταφεύγει σε υπερβολές ή επιτηδευμένες συναισθηματικές εξάρσεις.

Η καθαρότητα της φόρμας, συνδυασμένη με τη συμβολική του βάθους, χαρίζει στο βιβλίο μια αίσθηση αρμονίας, που θυμίζει περισσότερο μια ποιητική, αφηγηματική απόπειρα παρά αφήγημα καθαυτό.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το κάθε κεφάλαιο έχει μια αυτονομία νοηματικά. Θα μπορούσε να διαβαστεί από μόνο του, κάτι που το κάνει και κατάλληλο για εύκολη ένταξη σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο14.

5. Φως και Προοπτική: επισημάνσεις αισθητικής

Το Φως ως στοιχείο αισθητικής διαπερνά το έργο: όχι μόνο ως φυσικό στοιχείο αλλά ως αξιακή δύναμη. Το φως λειτουργεί ως αρχή ζωής, συνείδησης και αναγέννησης. Εδώ η Ραντούδη φανερώνει τη βαθύτερη πρόθεσή της: να γράψει λογοτεχνία που θεραπεύει το πρόβλημα15.

Όπως το Φως θεραπεύει…

Μια πρόκληση υπάρχει εδώ για την συγγραφέα και το επόμενο βήμα της καθώς η ποιητική της πρόθεση αφήνει ανοιχτό και ένα πεδίο μετέπειτα εξέλιξης. Το έργο αναδεικνύει τη δύναμη μιας συγγραφικής φωνής που συνδυάζει ευαισθησία και στοχασμό. Η ψυχολογική σκιαγράφηση και οι συμβολισμοί της γραφής της συνθέτουν έναν κόσμο που αγγίζει τα όρια της υπαρξιακής επίγνωσης – μια προοπτική που υπόσχεται όμορφες συνέχειες12.

6. Επίλογος – Τι είναι η λογοτεχνία τελικά;

Το έργο και η συγγραφέας του δεν υπόσχονται ότι «το παιδί θα αλλάξει τον κόσμο». Μας υπενθυμίζουν, όμως, τη δύναμη της λογοτεχνίας: την καλλιέργεια της πίστης ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει — μέσα από τη φαντασία, την καλοσύνη και τη μνήμη. Ότι η αλλαγή βρίσκεται ήδη εδώ. Πρόκειται για την αθέατη αισιοδοξία του έργου.

Έτσι η παιδική αφήγηση γίνεται πράξη πολιτισμού και η συγγραφέας καθίσταται μια δημιουργός που γνωρίζει πως η ουσία της γραφής δεν είναι η αφήγηση ή η παράθεση ιδεών και γεγονότων με τρόπο έντεχνο, αλλά η ίδια η μεταμόρφωση13.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

1. Campbell, J. (2008). The Hero with a Thousand Faces. New World Library.

2. Saint-Exupéry, A. de (1995). Le Petit Prince. Gallimard.

3. Ende, M. (2002). Momo. Puffin Books.

4. Frye, N. (2000). Anatomy of Criticism. Princeton University Press.

Θεωρία Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας

5.Nikolajeva, M. (2016). Reading for Learning: Cognitive Approaches to Children’s Literature. John Benjamins.

6. Stephens, J. (1992). Language and Ideology in Children’s Fiction. Longman.

7. Zipes, J. (2012). The Irresistible Fairy Tale: The Cultural and Social History of a Genre. Princeton University Press.

Θεωρία Λογοτεχνίας -Μελέτες

8. Beckett, S. (2019). Crossover Literature: Toward a Reader-Oriented Typology. Routledge.

9. Kümmerling-Meibauer, B. (2021). The Routledge Companion to Children’s Literature. Routledge.

10. Nodelman, P. (2020). “The Hidden Adult in Children’s Literature.” Children’s Literature Journal, 48(1), 1–18.

11. Reynolds, K. (2023). Children’s Literature in a Changing World. Palgrave Macmillan.

12. Thompson, M. (2022). Poetic Economy in Modern Narratives. Palgrave Macmillan.

13. Adams, K. (2021). Ethical Dimensions in Children's Literature. Routledge.

Ελληνική Βιβλιογραφία

14. Μικέ, Ν. (2014). Εισαγωγή στη θεωρία της λογοτεχνίας για παιδιά και νέους. Μεταίχμιο.

15. Δεληγιώργη, Δ. (2001). Η παιδική λογοτεχνία και οι ιδεολογικές της χρήσεις. Πολύτροπον.

Έργα της Ραντούδη Σταυρούλας

Ραντούδη, Σ. (2025).Το παιδί που άλλαξε τον κόσμο. Εκδόσεις Αποστακτήριο. Θεσ/νίκη.